Nerwica natręctw (inaczej: zespół obsesyjno kompulsywny)to myśli, impulsy które skłaniają nas do działania lub uporczywie narzucające się wyobrażenia oraz czynności wykonywane kilkakrotnie mimo wiedzy o ich niedorzeczności.

Objawy nerwicy natręctw
Człowiek który doznaje różnego rodzaju natręctw ocenia je bardzo krytycznie, stara się zaprzestać wykonywania tych samych czynności oraz walczy (bez skutku) z powracającymi myślami. W chorym narasta uczucie lęku i napięcia.
Większość ludzi od czasu do czasu miewa natręctwa, o chorobie możemy mówić dopiero gdy występują zbyt często i zakłócają one nasze codzienne życie.
Wśród najczęstszych objawów nerwicy natręctw występuje chorobliwa chęć mycia rąk, niektóre osoby wykonują to tak często, że nie maja już czasu na inne rzeczy.

Osoba chora zdaje sobie sprawę, że wykonanie jakiejś czynności jest bez sensu, może się nawet jej wstydzić, jednakże nie jest w stanie się opanować i dopiero po jej wykonaniu odczuwa ulgę.

Najskuteczniejszą metodą leczenia jest farmakoterapię oraz terapia behawioralna. Podanie leku jest zazwyczaj jedyną możliwością, aby przygotować pacjenta do rozpoczęcia psychoterapii przez zmniejszenie napięcia, lęku, niepokoju, osłabienie obsesji czy kompulsji.

Nerwica natręctw, czyli w ICD-10 zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, charakteryzuje się stosunkowo jednolitym i ograniczonym charakterem objawów. Chorzy odczuwają objawy w postaci natrętnych myśli, impulsów, wyobrażeń; są one odbierane jako niechciane, niepożądane, narzucone. Wywołują one napięcie i niepokój, próby przeciwstawienia się im wywołują lęk. Natręctwa mają postać pojedynczych obsesji (myśli, słowa, wyobrażenia, wątpliwości) lub ich ciągów, czyli kompulsji. Treści natręctw są związane zwykle z czynnikami kulturowymi. Wśród najczęstszych myśli można wymienić związane ze stanem zdrowia, możliwością zakażenia się, z zagadnieniami seksualnymi, z koniecznością sprawdzania, upewniania się (np. kilkukrotne sprawdzanie czy drzwi są na pewno zamknięte na klucz, sprawdzanie czy krany są zakręcone mimo uważnego ich zakręcenia).

Nerwica natręctw, czyli zaburzenie obsesyjno – kompulsyjne (zok) dotyka najczęściej ludzi młodych, przechodzących okres dojrzewania, ale może pojawić się w każdym wieku, również u dzieci. Zaliczana jest do zaburzeń lękowych. Przebieg tej choroby uzależniony jest od chwili, w której nastąpi właściwe rozpoznanie schorzenia, co w przypadku wielu chorych ma miejsce bardzo późno. Zaburzenie obsesyjno – kompulsyjne objawia się obsesjami i kompulsjami. Obsesje są wyjątkowo uporczywymi i natrętnymi myślami czy wyobrażeniami, które pojawiają się w najmniej oczekiwanych momentach i nie ustępują pomimo woli chorego. Kompulsje natomiast są natrętnymi czynnościami, które chory zmuszony jest wykonywać w odpowiedzi na obsesyjne myśli. Często są to rozbudowane i czasochłonne rytuały, których skrócenie bądź przerwanie powoduje u chorego niepokój, lęk oraz dyskomfort.

Istnieje kilka teorii wyjaśniających przyczyny powstawania tego zaburzenia. Pierwsza z nich mówi o tym, iż pewną rolę w powstawaniu tego zaburzenia odgrywają neurohormony. Na podstawie badań ustalono, które obszary mózgu biorą udział w powstawaniu zok. Okazało się, że są to te same obszary, które odpowiadają za odwracanie uwagi i odrzucanie nieistotnych informacji. W przypadku nieprawidłowego funkcjonowania tych obszarów mózgu mogą pojawić się obsesje i kompulsje.

Teoria psychologiczna traktuje obsesje jako pewną formę obrony przed niepożądanymi myślami. Kompulsje natomiast stanowią próbę zneutralizowania obsesyjnych myśli, na przykład obsesyjny lęk przed zabrudzeniem prowadzi do częstego mycia rąk. Przynosi ono chwilową ulgę i złagodzenie leku, jednak wzmaga przy tym obsesyjne myśli i zmusza do ponownego mycia rąk.

Zaburzenie obsesyjno – kompulsyjne może być następstwem urazu mózgu, czasem pojawia się po wyleczeniu urazu i narasta w miarę upływu czasu. Czasem występuje też w przebiegu niektórych chorób, np. epilepsji lub zespołu Tourette’a.

W leczeniu nerwicy natręctw stosuje się głównie antydepresanty, ale też neuroleptyki, takie jak olanzapina czy sulpiryd. Leki z grupy benzodiazepin łagodzą obsesje i kompulsje, jednak mogą uzależniać, dlatego nie należy ich stosować przez zbyt długi czas. Równolegle do terapii farmakologicznej stosuje się psychoterapię. Ma ona na celu wykrycie przyczyn psychicznych choroby, jak tłumione emocje czy przykre wydarzenie z dzieciństwa. Psychiatra pomaga pacjentowi odkryć źródło jego choroby oraz poradzić sobie z nim. Rozwiązanie problemu przynosi efekty w postaci stopniowego wygaszenia obsesji i kompulsji. W szczególnie trudnych przypadkach, gdy psychoterapia ani farmakoterapia nie przynoszą rezultatów, wykonuje się zabieg chirurgiczny, podczas którego przerwane zostają szlaki nerwowe w niektórych obszarach mózgu. Chorzy są kwalifikowani do tego zabiegu przez zespół psychiatrów, który dokładnie bada dotychczasowy przebieg choroby i jej leczenie. Zabieg ten jest bardzo inwazyjny i ryzykowny, nie zawsze przynosi oczekiwane rezultaty.

Chorzy na zaburzenie obsesyjno – kompulsyjne często cierpią i zmagają się ze swą chorobą w samotności, wstydzą się rozmawiać na ten temat w gronie rodziny, prosić o pomoc. Jeśli już zdecydują się udać do lekarza, zwykle jest to lekarz pierwszego kontaktu, tymczasem powinni oni szukać pomocy u psychiatry. Psychiatra współpracując z psychologiem lub psychoterapeutą dobierze odpowiednie leki oraz skieruje chorego na odpowiednią terapię. Pomoże tez wypracować metody radzenia sobie z objawami choroby, tak aby obsesje i kompulsje nie zaburzały i nie uniemożliwiały choremu prowadzenia normalnego życia.

Uporczywe nawracające myśli oraz przymus wykonania jakiś czynności to podstawowe objawy nerwicy natręctw. Objawy te pojawiają się w natężeniu patologicznym. Najczęstszą jest obsesyjna obawa i konieczność mycia rąk.

Osoby ogarnięte tym rodzajem natręctw myją ręce kilkanaście, kilkadziesiąt, a nawet kilkaset razy dziennie. Często są tak zajęte tą czynnością, że nie są już w stanie nic innego robić. W krańcowych przypadkach myją ręce tak, że skóra na nich jest zniszczona a resztę ciała pozostawiają w brudzie.

Czasem człowiek musi wykonać jakiś gest lub czynność. Zdaje sobie sprawę z bezsensowności takiego postępowania, często się go wstydzi, ale nie może się opanować, ponieważ narastający lęk zmusza go do wykonania rytuałów.

Charakterystyczne dla nerwicy natręctw są:

Obsesje – to zaburzenie związane z nawracającymi, uporczywymi myślami natrętnymi, wyobrażenia, idee, impulsy do działania.
Kompulsje – czynności przymusowe, rytuały są to wielokrotnie powtarzane zachowania, które mają zapobiegać jakimś mało prawdopodobnym wydarzeniom. Najczęściej wiążą się z niepokojem i lękiem, który nasila się w momencie zaniechania czynności przymusowej.
Czasem natręctwa polegają na konieczności wypowiedzenia jakiegoś słowa lub zwrotu, kiedy indziej u osób religijnych polegają na gwałtownej chęci wymówienia jakiegoś bluźnierstwa lub plugawych słów w kościele.

U chorych na natręctwa pojawiają się myśli natrętne. Są to powstające wyobrażenia, idee, impulsy do działania, które pojawiają się w świadomości w sposób nawracający. Niemalże zawsze są przeżywane przez pacjenta jako przykre oraz pacjent próbuje się im przeciwstawić, najczęściej bezskutecznie.

Pojawiają się wbrew woli , budzą sprzeciw a jednocześnie są uznawane za własne. Myślom tym najczęściej towarzyszy uczucie obniżonego nastroju, często pacjent w celu zmniejszenia lęku uzależnia się od substancji zmniejszających lęk a także od alkoholu. Myślom tym często towarzyszą wyobrażenia, które są związane z treścią myślenia. Treść myślenia może zmieniać się w ciągu upływu lat. Te obsesje – myśli, wyobrażenia, impulsy pojawiają się w sposób powtarzający i uporczywy, wbrew woli pacjenta .

Często kompulsje łączą się z obsesjami są jakby ich następstwem. Np. lęk przed zabrudzeniem łączy się z wielokrotnym myciem rąk. Często czynności natrętne wiążą się z pewnego rodzaju ceremonią, której przerwanie związane jest z powstaniem silnego lęku i niepokoju. Ważnym elementem zachowań kompulsywnych jest przymus. Powtarzana czynność jest wykonywana mimo, że wcześniej została ona wykonana dobrze. Związane jest to z niemożnością przeciwstawienia się natrętnej myśli bądź czynności.

Trudno opisać wszystkie rodzaje natręctw. Niektóre z nich są uciążliwe tylko dla chorego, inne również dla jego najbliższych.

Natręctwa zwykle pojawiają się w okresie pokwitania i stopniowo nasilają się. Nierzadko pojawiają się już w okresie dziecięcym. Zwykle SA bardzo trudne do wyleczenia, a jedynie bardzo sporadycznie zmniejszają się w okresie przekwitania. Czasem pomaga zmiana miejsca zamieszkania lub pracy. Najlepsze wyniki leczenia osiąga się metodami psychoterapeutycznymi, między innymi psychoanalizą.