• oglądanie tarczy n. wzrokowego :
- za pomocą wziernika (bad. dna oka)
- bladoróżowy krążek
- wyraźne granice, brzeg nosowy nieco zatarty
- w części środkowej białawe fizjologiczne zagłębienie
- z zagłębienia wychodzą rozgałęzienia a. centralis retinae
i wnikają żyły siatkówki
- obrzęk tarczy :
 spowodowany jest upośledzeniem odpływu krwi żylnej
 tarcza jest uniesiona, ma zatarte granice, naczynia żylne są poszerzone, niekiedy pojawiają się wybroczyny

przyczyny obrzęku tarczy :

-  ciśnienia śródczaszkowego
- zapalenie nerwu wzrokowego
- zaburzenia krążenia tętniczego w siatkówce i choroby naczyń siatkówki
- guzy oczodołu
- znaczny  stężenia białka w PMR
- choroby krwi :
 znacznego stopnia anemia, czy policytemia

• badanie pola widzenia :
- pole widzenia jest to przestrzeń, którą ogarniamy nieruchomym okiem
- w czasie badania chory nie może poruszać gałkami ocznymi

Metoda konfrontacyjna :
- porównanie pola widzenia badanego i badającego (przy założeniu, że
badający ma prawidłowe)
- badany i lekarz siedzą naprzeciw siebie w odl. ok. 0,5 m.
- badany tyłem do źródła światła
- głowa badanego i lekarza są na tym samym poziomie i w tym samym
ustawieniu
- każde oko badamy osobno
- podczas badania oka prawego lekarz zasłania sobie oko prawe, a pacjent
lewe
- chory wpatruje się okiem prawym w żrenicę oka lewego lekarza
- podczas badania lekarz porusza palcem w płaszczyżnie znajdującej
się w równej odległości od lekarza i badanego,
lekarz porusza palcem od obwodu ku środkowi z róznych stron
(góra, doł, skroń, nos)
- badany ma podać kiedy zobaczy palec
- zakłada się że lekarz nie ma zaburzeń poal widzenia

Metoda orientacyjna :
- zorientowanie się czy chory nie ma hemianopsji
- rysujemy linię poziomą dł. ok. 20 cm. (może być stetoskop)
- chory zamyka 1 oko
- polecamy podzielić choremu linię na 2 równe części
- tak samo postępujemy z linią pionową
- chory z anopsją :
 dzieli linię na 2 nierówne części ponieważ nie widzi linii
w całości
 dłuższy odcinek linii wskazuje na stronę ubytku pola widzenia

Badanie za pomocą perymetru :
- badanie dokładnie odzwierciedlające pole widzenia

• badanie widzenia barw :

• badanie ostrości wzroku :
Tablice Shellna :
- badany czyta litery z odległości 6 m.
- przy każdym rzędzie podana jest w m. odległość z jakiej badany powinien
widzieć litery
- jeśli badany widzi wszystkie rzędy przy których jest liczba >6 oraz
rząd przy którym jest 6 to ostrość wzroku jest prawidłowa (6/6 = 1,0)
- jeśli badany widzi litery odpowiednio mniejszej liczby metrów ostrość
wzroku jest  np. 6/3
- każde oko badamy osobno

Inne metody :
- do badania użyć można tablic badania ostrości wzroku z bliska
- można użyć np. gazetę i zaznaczamy z jakiej odległości potrafi
jeszcze czytać
- jeśli ostrość wzroku jest znacznie  polecamy choremu liczyć palce ręki,
oznaczamy w m. odległość z jakiej jeszcze liczy
- jeśli ostrość wzroku jest znacznie upośledzona sprawdzamy czy chory
ma poczucie światła i czy rozpoznaje ruchy ręki
- można zrobić szpilką dziurkę w kartce – chory patrzy przez tę dziurkę
i np. czyta
 poprawa ostrości wzroku – upośledzenie wzroku ma charakter
refrakcyjny
- jeśli chory nosi okulary zaznaczamy jakie
- szkła nie zmniejszają upośledzenia ostrości wzroku, jeśli wywołane jest ono
zmianami w n. wzrokowym

• badanie :
- sprawdzić drożność nosa
- polecamy choremu wąchać z otwartej buteleczki różne wonne
substancje (ale nie substancje silnie drażniące tj. amoniak, HCl, bo
one podrażniają n.V)
- każdy nerw badamy oddzielnie zaciskając palcem drugi otwór nosa

• odchylenia :
- anosmia – zniesienie węchu, chory w ogóle nie odróżnia zapachów
- hyposmia – upośledzenie węchu, chory podaje,że czuje zapach,
ale nie potrafi go zidentyfikować
 może wystąpić w zmianach miejscowych
np. nieżyt nosa
- najczęstszymi przyczynami hyposmii i anosmii są :
 zmiany zapalne części węchowej błony śluzowej jamy ustnej
 złamania w obrębie przedniego dołu czaszki (przerwanie nitek węchowych, stłuczenie opuszki)
 upadek na tyłogłowie (uszkodzenie opuszki w mechaniźmie przeciwuderzenia)
 guz przedniego dołu czaszki (oponiak rynienki nerwowej, glejak opuszki, lub płata czołowego, tętniak)
 zmiany zapalne (kiła, zapalenie opon mózgowych)
 krwotok podpajęczynówkowy
 cukrzyca
 choroba Alzheimera
 choroba Parkinsona
- hyperosmia – nadwrażliwość węchowa :
 często jest somatyzacją depresji
- cacosmia – halucynacje węchowe :
 napady częściowe proste często przechodzące w częściowe złozone (podrażnienie haka hipokampa, jądra migdałowatego, lub podstawy płata skroniowego przez guz, lub bliznę glejową)
 psychozy (brak krytycyzmu)