Kręgosłup szyjny — z uwagi na pełnioną przez niego funkcję (sprawny obrót głową we wszystkich kierunkach) — należy do części kręgosłupa obdarzonych największą ruchliwością. Jest on szczególnie narażony na szybkie zużywanie się, zwłaszcza w dolnym odcinku, który graniczy ze znacznie mniej ruchliwym kręgosłupem piersiowym.
Na krążki międzykręgowe działają w tym miejscu kręgosłupa siły, które powodują ich silne zużywanie. Stosunkowo dużym obciążeniem kręgosłupa szyjnego jest głowa. W normalnych warunkach aparat więzadłowy (w tym przede wszystkim dyski) radzi sobie z jej dużym ciężarem, lecz w przypadku wad postawy i niewłaściwego obciążenia mięśni szyi kręgosłupa szyjnego mięśnie nie są w stanie utrzymać głowy w należytej pozycji.
Niektóre elementy aparatu ruchowego szyi męczą się i słabną; sprawia to, że głowa zwiększa nacisk na kręgosłup szyjny w sposób zwielokratniający nacisk powodowany samym jej ciężarem. Każdy, kto nosił kiedyś kołnierz ortopedyczny wie, jak ciężka potrafi być głowa, gdy podtrzymujące ją mięśnie są nie w pełni sprawne i słabe.
Inną przyczyną szybkiego zużywania się krążków międzykręgowych może być przeprost szyi (czyli bardzo silne zgięcie kręgosłupa szyjnego w tył) będący konsekwencją przyjmowania nieprawidłowej postawy ciała. Na dyski działają wówczas dodatkowe, duże siły ściskające i deformują je tak, że stają się one grubsze z przodu niż z tyłu. Widzimy to u ludzi przygarbionych, o półokrągłych plecach, którzy, chcąc zwrócić się twarzą w przód, zmuszeni są wygiąć szyję do tyłu i podnieść brodę. Każdy z nas widział zapewne kogoś takiego, czasami nawet w swojej najbliższej rodzinie; często my sami mamy takie problemy.
Wadliwy sposób chodzenia i nieprawidłowa postawa powodują także podrażnienie kości prowadzące do zwyrodnień kostnych przybierających postać kostniejących kolców i klamer na tylnych krawędziach kręgów. Wiele osób stwierdza wtedy ze zdziwieniem i zaniepokojeniem, że przy skrętach głowy kręgi szyi zgrzytają jak piasek w trybach jakiejś przekładni (chociaż nie towarzyszy temu ból).
Zmiany chrzęstne, o których mówimy, mogą jednak wywołać bardzo przykre dolegliwości, jeśli spowodują zawężenie stworów międzykręgowych, przez które przebiegają naczynia krwionośne i pęki nerwów. Od stanu kręgosłupa szyjnego zależy więc również ukrwienie głowy i jej narządów.
Kręgosłup szyjny, który jest odpowiedzialny za ruchy i właściwą pozycję głowy, zapewnia również prawidłowe unerwienie górnej partii ciała, gdyż z szyjnego odcinka rdzenia
Typowym zjawiskiem dla zespołu kręgosłupa szyjnego jest związek bólów z wykonywanymi ruchami, zwłaszcza podczas snu w niekorzystnej pozycji ciała. Jeśli leżymy nie tylko niewygodnie, ale i w przeciągu (na który wszystkie mięśnie reagują wzmożonym napięciem) — możemy obudzić się rano ze sztywną szyją, z objawami podobnymi do skutków postrzału w lędźwiowym odcinku kręgosłupa.
Sposoby terapii
Jak należy postępować w przypadku dolegliwości powstających w szyjnym odcinku kręgosłupa? Co robić, gdy odczuwamy z tego powodu ból głowy, karku lub nocne drętwienie dłoni?
Zalecenia
Nie spać na brzuchu, by uniknąć niekorzystnego ułożenia kręgosłupa szyjnego, i tak już za bardzo wygiętego do tyłu.
Prawidłową pozycję głowy podczas snu zapewnia dość twarda, sztywna poduszka, która powinna być na tyle gruba, by mogła wypełnić kąt pomiędzy szyją a barkiem
Częsta autokorekcja postawy ciała w ciągu dnia (np. podczas jazdy samochodem) i kontrola sposobu wykonywania ruchów. Wiele osób siedzi w samochodach osobowych zbyt nisko. Powinniśmy zatem sprawdzić swoją pozycję za kierownicą i w razie potrzeby podłożyć sobie pod siedzenie dość twardą, klinowatą poduszkę
Również wysokość krzesła i blatu stołu, przy którym miejsce pracy pracujemy, muszą być ze sobą odpowiednio zgrane. Lepiej jest siedzieć wyżej niż niżej. Siedziska krzeseł, mebli tapicerskich i siedzenia w samochodzie powinny być płaskie i nie mogą w żadnym wypadku opadać do tyłu, gdyż uniemożliwia to utrzymanie miednicy w prawidłowym, zbliżonym do pionu położeniu, a tym samym—wyprostowanie kręgosłupa.
Jak pomóc sobie samemu?
Rozluźnić napięte mięśnie karku, stosując w tym celu poduszkę elektryczną, ciepłe i wilgotne kompresy lub silny i bardzo gorący natrysk, skierowany na kark i szyję. Zabieg okaże się tym skuteczniejszy, im dokładniej zlokalizuje się bolące miejsce. Można sobie również zaaplikować okłady borowinowe lub okłady ze szlamu wulkanicznego („fango”), aczkolwiek mają one tę wadę, że stosunkowo szybko stygną.
W przypadku bardzo silnych bólów szyi przy poruszaniu, pomaga często unieruchomienie jej na pewien czas (choćby tylko na noc) w dobrze osadzonym kołnierzu ortopedycznym.
Trening autogenny
Joga
Kąpiele ziołowe
Pomoc terapeuty
Zabiegi rehabilitacyjne:
Ćwiczenia uczące aktywnego rozciągania kręgosłupa i należytego ustawiania miednicy (tj. w położeniu zbliżonym do pionu, z zachowaniem jednak naturalnej wklęsłości w dole pleców); właściwa pozycja miednicy zapewnia automatycznie lepsze ustawienie kręgosłupa szyjnego, co z kolei odciąża pas barkowy.
Rozluźnienie blokady stawów międzykręgowych i stabilizacja (tj. ograniczenie ruchomości) nadmiernie ruchomych naturalnych odcinków kręgosłupa.
Rozluźnienie mięśni karku przez rozciąganie, nagrzewanie (np. okłady ze szlamu wulkanicznego) lub masaż.
Gimnastyka nadmiernie rozciągniętych i przez to osłabionych mięśni szyi.
Ćwiczenia korekcyjne uczące prawidłowego ustawienia kręgosłupa szyjnego.
W koniecznych przypadkach — naciągnięcie kręgosłupa szyjnego (wyciąg) jako energiczny sposób zwalczenia bólu o charakterze uciskowym. Rozciąganie kręgosłupa powinno być wykonywane ręcznie, gdyż tylko taki sposób pozwala na jednoczesne rozruszanie szyi oraz odnalezienie i zlikwidowanie ewentualnych blokad kręgów.