Coraz częściej w literaturze fachowej, gabinetach lekarskich i na internetowych forach pojawia się pojęcie zespołu PCO (choroba znana także jako zespół Steina i Leventhala). Za skrótem kryje się szczególna postać torbieli jajników: oba jajniki usiane są wieloma drobnymi torbielkami o maksymalnej średnicy 10 mm.
Może to dawać wiele objawów. Podobnie jak endometrioza, zespół PCO jest nieuleczalny, lecz uchodzi za możliwy do opanowania. Inna analogia do endometriozy: zespół PCO bada się obecnie w wielu krajach na świecie, chociaż znany jest tak naprawdę od kilkuset lat (informacje odnalezione w medycznej literaturze specjalistycznej). W badaniach masowych zwrócono uwagę na fakt, że często o zespole PCO decydują skłonności rodzinne.
Objawy
Najistotniejsze jest to, że jajniki nie mogą normalnie funkcjonować, dlatego zespół PCO diagnozuje się często w ramach leczenia niepłodności: kobieta cierpi na zaburzenia cyklu, nie ma owulacji, a więc nie zachodzi w ciążę.
Wykonując laparoskopię, można rozpoznać zmiany typowe dla PCO: liczne przedwcześnie ginące pęcherzyki Graafa tworzą blizny, które na dłuższą metę pogrubiają i utwardzają obszar korowy jajnika niczym tkanka łączna. Powierzchnia jajnika wydaje się lśniąco biaława i traci normalną, bruzdowaną strukturę. Ogólnie jajnik jest powiększony.
Jajniki o zmienionej anatomii i funkcjach są wynikiem wszechstronnie uwarunkowanego zaburzenia hormonalnego, polegającego na chorobliwym nadmiarze hormonów męskich (hiperandrogenemia). To sprawia, że nie dochodzi do regularnego comiesięcznego dojrzewania pęcherzyka Graafa, a więc także do owulacji. Z pęcherzyka, który zawierał komórkę jajową, nie tworzy się ciałko żółte, a tym samym brak progesteronu, który normalnie w drugiej połowie cyklu jest przez nie tworzony. Wskutek tego odstępy między miesiączkami wydłużają się aż do całkowitego zaniku menstruacji Stopniowo dochodzi do przebudowy jajnika w tkankę łączną, a więc do jego upośledzenia jako producenta hormonów.
Nieleczony zespół policystycznych jajników może zatem wskutek zaburzenia wrażliwej gospodarki hormonalnej pociągać za sobą trwałe szkody w całej przemianie materii: cukrzycę, otyłość i zwapnienie tętnic (zawał serca, udar mózgu).
U kobiet z zespołem PCO często stwierdza się otyłość. Obecnie badania uwzględniają również psychikę jako czynnik wywołujący lub nasilający chorobę. Sprawdzane jest także, czy zaburzenie przemiany cukrowej może wywoływać zespół PCO – w przypadku oporności na insulinę dochodzi do nadmiaru insuliny, który z kolei może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania jajników. Występuje to częściej u kobiet otyłych niż u szczupłych.
Kobiety cierpiące na zespół PCO mają zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy, jednocześnie nadmiar insuliny połączony z podwyższonym poziomem androgenów zwiększa niebezpieczeństwo chorób układu krążenia, nadciśnienia tętniczego i zaburzeń przemiany tłuszczowej.
Diagnoza
Diagnoza brzmiąca „zespół policystycznych jajników” składa się z diagnoz cząstkowych, tworzących niepozostawiający wątpliwości obraz.
Najpierw ginekologicznym badaniem dotykowym określa się wielkość jajników. Często już wówczas lekarz wyczuwa ich powiększenie. Następnie podczas badania ultrasonograficznego ukazuje się klasyczny obraz zespołu PCO: w obszarze brzegowym jajników leżą – niczym perły nanizane na sznurek – liczne drobne pęcherzyki Graafa.
Kolejne badania USG w zaawansowanym przebiegu cyklu potwierdzają, że pęcherzyki nie powiększają się.
Badanie krwi przeprowadzone na początku cyklu wykazuje zmiany w poziomie hormonów: poziom hormonu przysadki LH jest znacznie podwyższony, FSH natomiast niski lub normalny, poziom pojedynczych lub wszystkich androgenów jest podwyższony. W 40% przypadków podwyższony jest również poziom hormonu prolaktyny (produkującego mleko). Także poziom insuliny regulującej poziom cukru we krwi jest często wyższy niż normalnie.
Leczenie
Celem terapii jest zminimalizowanie ryzyka przyszłych problemów zdrowotnych i leczenie tych najbardziej palących, np. niepłodności.
Kobietom otyłym doradza się najpierw zmniejszenie ciężaru ciała -już to przynosi często pożądany efekt!
W innych przypadkach zanik miesiączki leczy się pigułkami antykoncepcyjnymi, podawanymi w celu uregulowania gospodarki hormonalnej. Jeśli głównym problemem jest niemożność zajścia w ciążę, często przepisuje się m.in. lek wywołujący owulację.
Oporność na insulinę można leczyć zmianą diety i nawyków życiowych. Jeśli to nie wystarczy, stosuje się terapię wspomagającą, np. metforminę. U 25% kobiet cierpiących na PCO skutecznie zmniejsza ona ciężar ciała i poprawia stosunek obwodu talii do obwodu bioder oraz wyraźnie normalizuje cykl miesiączkowy.
Istnieje również możliwość operacyjnego usunięcia torbieli; w ten sposób można uzyskać przynajmniej przejściową normalizację funkcjonowania jajników.
Źródło artykułu: „Co każda kobieta o swoim zdrowiu wiedzieć powinna” G. Krause-Fabricius, G. Sudbeck