Kappacyzm i gammmacyzm to wady wymowy polegające na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych. Do najczęstszych przyczyn zaburzeń realizacji głosek k i g, jest niska sprawność ruchowa języka, a w szczególności jego tylnej części. Może to wynikać z ograniczonych możliwości językowych. Zamiast wysklepienia się tylnej cześci języka i zwarcia z podniebieniem miękkim – szczególnie gdy po k, g występuje któraś z samogłosek szeregu przedniego, np. e, i, miejsce zwarcia przesuwa się do przodu jamy ustnej.

Wyróżnia się trzy postacie wadliwej realizacji głosek tylnojęzkowych k, g:

1. Kappacyzm właściwy (i gammacyzm wlaściwy) – deformacja tych głosek jest wynikiem zwarcia krtaniowego, w rezultacie którego powstają brzmienia zbliżone do k, g.
2. Parakappacyzm (i paragammacyzm) -zamiana zwartych tylnojęzykowych k, g na zwarte zębowe t, d lub h zjawisko to występuje jako etap przejściowy w procesie kształtowania i rozwoju mowy dziecka, lecz w przypadku przedłużania się do 5 – 6 roku życia uznawane jast za patologię.
3. Mogikappacyzm (mogigammacyzm) – opuszczanie głosek tylnojęzykowych zwartych k, g

1) Dźwięczność samogłoski może udzielić się spółgłosce. Dziecko obniża głowę, przyciągając brodę do klatki piersiowej i wymawia: awa, owo, uwu itd.

2) Powtarzanie kompleksów dźwiękonaśladowczych, np. zabawa w samolot vvv, naśladowanie głosów zwierząt.

3) Metoda fonetycznej analogii, np. po przyswojeniu f oraz v dalsze dźwięki mogą być wywołane w powtarzaniu: f v s z š ž (dźwięk ćwiczony).

4) Metoda fonetycznej asymilacji – Jeżeli szczelinowe są już łączone z samogłoskami, można oczekiwać, że w pewnych grupach spółgłoskowych zwarte i zwarto-szczelinowe ulegną asymilacji, np. sylaba va może być wykorzystana do ćwiczenia dźwięcznego d w wyrazie dva, sylaba vo do ćwiczenia 3 w wyrazie 3vonek itp.

5) Asymilacja postępowa – perseweracja, np. vvvb, vvvb…, zzzb, zzzb…,
mmmb…, nnnd…, bma, dna itp.

1) Rozpoznawanie dźwięku wśród innych wymawianych przez logopedę, np. b wśród
s k b d v m b r b m b p b. Jeżeli usłyszysz b , podnieś rękę do góry. Logopeda ma zasłonięte usta.

2) Rozpoznawanie sylaby wśród innych sylab o tej samej budowie, np. ba wśród sa
ka ba da va ma ra ba ba pa ba pa. Instrukcja jak poprzednio.

3) Logopeda wymawia dwa dźwięki opozycyjne w zmodyfikowanej kolejności, przy
dźwięcznych pacjent wskazuje na krtań, np. f f v v v f v f f v itp.

4) Identyczne ćwiczenia prowadzi się na sylabach otwartych.

5) Podobne ćwiczenia na paronimach, np. kura góra góra kura góra kura itp.

6) Dobieranie rysunków, których nazwy zaczynają się od określonego dźwięku, a
następnie rysunków, których nazwy zaczynają się od dźwięku opozycyjnego, np.
od głoski z, potem s.

7) Wyszukiwanie wyrazów, które zaczynają się na określony dźwięk, a następnie
dźwięk opozycyjny.

Ćwiczenia słuchu fonematycznego proponowane przez I. Styczek.

1) Zwiększanie napięcia mięśniowego policzków, warg i języka przez: parskanie, cmokanie wargami, nadymanie policzków i wstrzymywanie powietrza zakończone silnym parsknięciem.

2) Granie na grzebieniu i harmonijce ustnej.

3) Mruczenie melodii.

4) Masaż warg i języka

5) Uzmysłowienie różnicy między głoskami dźwięcznymi i bezdźwięcznymi na podstawie wrażenia czucia i wibracji u logopedy i u dziecka przez przyłożenie dłoni do krtani (szyi). Najpierw wykorzystujemy samogłoski izolowane wymawiane głośno i szeptem. Dalszy etap polega na wymawianiu spółgłosek sonornych i bezdźwięcznych zwartych, szczelinowych lub zwarto – szczelinowych, np.

m – p, n – t, n – c, n – s. (Oczywiście mówimy p, a nie py). Dopiero wtedy przechodzimy do uzmysłowienia pacjentowi różnic między spółgłoskami dźwięcznymi i bezdźwięcznymi, rozpoczynając od pary f – v.

Mowa bezdźwięczna występuje w postaci:

Paralalii – substytucja dżwięku,
Mogilalii – elizja dźwięku,
Deformacji – spółgłoski dźwięczne realizowane są jak półdźwięczne (dźwięczna faza początkowa, bezdźwięczna końcowa lub odwrotnie). Głoski półdźwięczne przejściowo pojawiają się w toku terapii.

PRZYCZYNY:

1. Niedokształcenie słuchu fonematycznego.
2. Zaburzenia słuchu (niedosłuch).
3. Trudności koordynacji pracy wiązadeł głosowych z artykulacją nasady. Zakłócona jest praca mięśni przewodzących i napinających wiązadła głosowe, warunkujących ich drgania.
4. Niedokształcenie kinestezji mowy.
5. Uszkodzenie centralnego systemu nerwowego.

• Dłowa małego tota

Zdarza się, że trzylatek mówi zamiast np. głowa – dłowa, a kot – tot. Oznacza to, że zamienia k na t, a g na d. Dzieje się tak dlatego, że dziecko podnosi tylko przód języka (przyczyną mogą być np. nadmiernie rozrośnięte migdałki). Jeżeli ta wada nie przejdzie sama, można ją skorygować za pomocą specjalnych ćwiczeń.

• Ma-ma zamiast mama

Nie panikuj, jeśli dziecko zacznie się zacinać. W tym wieku mowa szybko się rozwija i maluch często stara się powiedzieć więcej, niż jest w stanie. Jąkanie rozwojowe pojawia się u 2-, 3-latków i po pewnym czasie po prostu mija.

• Sios i ziupa cebulowa

Taka wymowa jest niewłaściwa. Problem z s, z, c i dz trzylatek powinien mieć już za sobą.

• Lepiej lowel niź jowej

Trzylatek zwykle nie wymawia r. Nie ma sie czym martwić, jeżeli w tym wieku zamienia te głoskę na 1 (może to nawet robić do sześciu lat). Jeżeli jednak zamiast r wymawia j prawdopodobnie oznacza to wadę wymowy.

• Ciarna ziaba ścieźi zięby

Trzylatek ma prawo tak mówić (zamiast „czarna żaba szczerzy zęby”), czyli zamieniać sz, ż, cz, dż na s, ź,ć\dż). Jest to normalne. Aby jednak się upewnić, poproś, by dziecko powiedziało te wyrazy pojedynczo przed lustrem. Jeśli bowiem wsuwa przy tym język między zęby. oznacza to wadę wymowy.