Polski lekarz w Londynie

Alergiczny nieżyt nosa, podobnie jak inne choroby alergiczne wymaga przewlekłego postępowania. Celem leczenia jest całkowite ustąpienie objawów lub ich kontrola. Ważna jest wiedza na temat choroby. Pozwala ona unikać sytuacji, w których dochodzić może do uczulenia oraz pozwala właściwie postępować, gdy pojawią się objawy alergii.

Najważniejsze jest rozpoznanie alergenu i unikanie go. W przypadku alergii pokarmowej jest to w pełni możliwe – po prostu nie je się uczulających pokarmów. W przypadku uczulenia na pyłki roślin, jest to już trudniejsze – trudno wyobrazić sobie niewdychanie pyłków unoszących się w powietrzu.

Osoba u której przyczyną alergicznego nieżytu nosa jest stwierdzone uczulenie na pyłki dla uniknięcia dolegliwości nie powinna przebywać na zewnątrz w okresie gdy intensywnie pylą rośliny – pomocne będzie sprawdzanie komunikatów o stężeniu pyłków (TV, Internet). W okresie pylenia wskazane jest przebywanie w pomieszczeniach zamkniętych, wychodzenie po obfitych opadach deszczu, po powrocie unikanie kontaktu z odzieżą, na której są pyłki, koszenie trawnika wokół domu przez inna osobę, odpoczynek nad zbiornikami wodnymi.

Podobnie alergenów powinny unikać osoby z całorocznym alergicznym nieżytem nosa. W mieszkaniach osób z dolegliwościami powodowanymi przez uczulenie na roztocza kurzu domowego nie powinno być mebli tapicerowanych, dywanów, narzut, kap, grubych zasłon, które niejako magazynują kurz i przez to są rezerwuarem roztoczy. Materac można obszyć specjalnym materiałem nieprzepuszczającym alergenów, podobnie można stosować takie poszewki. Trzeba regularnie odkurzać i trzepać materac, na którym się śpi, często prać pościel. Należałoby używać odkurzaczy z filtrem o wysokiej efektywności. Koce i pościel należy poddawać działaniu latem słońca a zimą mrozu – zabijają one roztocza.

Leczenie farmakologiczne prowadzi lekarz – należy ściśle stosować się do wskazań lekarskich. Najważniejszymi lekami w alergiach są leki przeciwhistaminowe, które blokują mechanizm alergii (np. loratadyna, cetyryzyna w postaci tabletek przyjmowanych raz dziennie) oraz stosowane miejscowo glikokortykosterydy działające przeciwzapalnie (aerozole do nosa, np. flutikazon). Krótkoterminowo, do kilku dni, do łagodzenia objawów nieżytu, a szczególnie wodnistej wydzieliny można stosować leki obkurczające naczynia krwionośne w błonie śluzowej nosa (krople, aerozole do nosa – np. oksymetazolina lub tabletki – np. pseudoefedryna).

Bardzo istotne dla każdego chorego, niezależnie od podjętego leczenia farmakologicznego, jest odczulanie. Jest to domena alergologów, takie leczenia prowadzi się w odpowiednio wyposażonych gabinetach, środkami sprawdzonymi, atestowanymi i z odpowiednią ostrożnością. Immunoterapia swoista (to inna nazwa odczulania) polega na podawaniu choremu określonego alergenu we wzrastających stężeniach, co kilka lub kilkanaście dni, zaczynając od bardzo małych dawek. Chodzi o „przyzwyczajenie” organizmu do coraz większych dawek alergenu, tak by w końcu układ immunologiczny człowieka przestał na tę substancję reagować. Leczenie jest długotrwałe i wymaga znacznej dyscypliny ze strony pacjenta, który musi regularnie zgłaszać się celem podania kolejnej dawki.

Połączenie odpowiedniego postępowania pacjenta (unikanie alergenu), dobrej terapii farmakologicznej i odczulania daje zwykle gwarancję powodzenia – ustąpienia dolegliwości.

Lekarz w badaniu laryngologicznym oglądając jamę nosową osoby z alergicznym nieżytem nosa stwierdza obrzęk śluzówki nosa, zaczerwienienie lub zasinienie błony śluzowej. Podejrzewając na podstawie wywiadu oraz badania nieżyt alergiczny zleca dalsze badania.

Dla potwierdzenia rozpoznania alergii stosuje się różne rodzaje badań. Należą do nich testy skórne wykonywane w gabinetach alergologów. Są to testy polegające na wprowadzeniu bezpośrednio do skóry lub nałożeniu na nią różnych alergenów w bardzo małym stężeniu oraz histaminy jako kontroli – bąbel powstający na skórze w miejscu nakroplenia histaminy jest „odnośnikiem” dla reakcji wywołanej przez alergeny używane w teście. W testach mierzy się reakcję na histaminę (traktując jako kontrolę dodatnią) i zmiany w miejscu nakroplenia danego alergenu odnosząc je do wielkości bąbla po histaminie. Jeśli w miejscu kontaktu alergenu ze skórą pojawi się bąbel i zaczerwienienie świadczy to o uczuleniu na dany alergen.

Bada się również stężenie immunoglobuliny IgE we krwi – po pobraniu krwi wykonuje się specjalne badania laboratoryjne. Wysoki poziom IgE, przekraczający ustalone normy, świadczyć może o alergii.

W razie wątpliwości co do rozpoznania u osób dorosłych lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej zatok obocznych nosa, co pozwala różnicować inne przyczyny dolegliwości (przewlekłe zapalenie zatok). U dzieci, z objawami zatkanego nosa, które oddychają ustami, należy wykluczyć przerost trzeciego migdałka, u starszych – skrzywienie przegrody nosa.

Podczas kaszlu następuje gwałtowne wyrzucenie powietrza zawartego w płucach. Wskutek tego powietrze zostaje wydalone z dużym przyspieszeniem, które pozwala porwać ze sobą cząstki ciał obcych, znajdujących się w drogach oddechowych, lub zalegającej wydzieliny w oskrzelach. Szybkość, jaką nabiera strumień wyrzuconego powietrza podczas kaszlu, dochodzi w oskrzelach do 30 m/s, w krtani nawet od 50 do 120 m/s.

W okresie jesienno-zimowym ból gardła jest zwykle spowodowany ostrym wirusowym zapaleniem gardła. Jednak należy pamiętać, że ból gardła może być także objawem poważniejszej choroby, choć ma to miejsce o wiele rzadziej niż opisywane w tym artykule przeziębienia. Dlatego lekarz powinien zawsze dokładnie obejrzeć i zbadać gardło.

Inne przyczyny bólu gardła:
Ból gardła spowodowany poprzez urazy mechaniczne, przez ciało obce (kość, ość, zabawki u dzieci).
Ból gardła towarzyszący dziecięcym chorobom zakaźnym o ostrym przebiegu (ospa, odra).
Ból towarzyszący zapaleniu jamy ustnej, zapaleniu dziąseł, próchnicy.
Ból towarzyszący bakteryjnemu zapaleniu migdałków podniebiennych (angina).
Silny ból gardła u dzieci w opryszczkowym zapaleniu jamy ustnej, szkarlatynie i mononukleozie zakaźnej.
Ból będący reakcją śluzówki gardła na zanieczyszczenie atmosfery, zapylenie, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, przebywanie w pomieszczeniu o suchym powietrzu, spożywanie ostrych i gorących potraw.

Jak unikać infekcji?
Ważne jest odpowiednie odżywianie się (warzywa, owoce, mięso), które znacząco wpływa na wzrost odporności.
Wyeliminowanie alkoholu i papierosów (czynników drażniących błonę śluzową gardła, osłabiających odporność).
Odpowiednia ilość odpoczynku i snu (regeneracja organizmu).
Aktywność fizyczna, gimnastyka (poprawia wydolność krążeniowo – oddechową, wpływa na wzrost odporności, poprawia samopoczucie).
Hartowanie ciała (przyzwyczajanie organizmu do niskich temperatur, wietrzenie pomieszczeń, gdy pogoda na to pozwala, polewanie ciała chłodną wodą pod prysznicem).
Ubiór (unikanie zarówno przegrzania jak i nadmiernego schłodzenia organizmu).
Noszenie nakrycia głowy (40% ciepła z ustroju „ucieka” przez głowę).
Unikanie dusznych, zatłoczonych pomieszczeń; wietrzenie pomieszceń.
Nie należy bagatelizować „błahych” infekcji, lecz pomóc organizmowi w zwalczaniu ich zanim rozwiną się w poważniejszą chorobę.

Kiedy należy koniecznie udać się do lekarza?
Gdy bólowi gardła towarzyszy wysoka gorączka.
Gdy pojawią się trudności w oddychaniu.
Gdy występują: ból uszu, opuchnięcie w okolicy gardła i długotrwała chrypka.
Gdy bóle gardła nie ustępują po kilku dniach samodzielnego leczenia.

Przeziębieniowe bóle gardła zwykle mają etiologię wirusową. Wówczas antybiotyk jest niepotrzebny – nie działa na wirusy, lecz na bakterie. Antybiotyki stosuje się w infekcjach bakteryjnych – ich działanie polega skrótowo mówiąc na zabijaniu bakterii. Jeśli istnieje uzasadniona potrzeba (np. angina paciorkowcowa), trzeba włączyć antybiotyk – gwarantuje szybkie wyleczenie, likwiduje przyczynę stanu zapalnego gardła – bakterie. Infekcja bakteryjna bez antybiotykoterapii przeciąga się, może się rozprzestrzeniać i powodować powikłania.

Antybiotyki powodują jednak „zabicie” nie tylko bakterii wrogich ustrojowi, ale również pożytecznych, zasiedlających przewód pokarmowy. W ich miejsce, po intensywnej, niewłaściwie prowadzonej antybiotykoterapii mogą pojawić się grzyby, powodując np. kandydiozę (pleśniawki) jamy ustnej. Ponadto nadmiernie częste używanie antybiotyków powoduje nabywanie przez bakterie odporności na nie. Po pewnym czasie może okazać się, że używany do tej pory antybiotyk jest nieskuteczny, trzeba sięgnąć po inny. To niedogodności leczenia antybiotykiem. Stąd nie należy lekkomyślnie włączać antybiotykoterapii, i upewnić się, że infekcja gardła rzeczywiście spowodowana jest przez bakterie, czy raczej przez wirusy (zdecydowanie częstsze). Decyzję o podjęciu leczenia antybiotykiem podejmuje lekarz.

Łagodzenie dolegliwości w infekcji wirusowej.
Przy pojawieniu się pierwszych objawów infekcji, należy odpocząć, nie przemęczać organizmu, najlepiej położyć się do łóżka na dzień lub dwa.
Należy dużo pić: herbata z cytryną lub miodem, sok malinowy, napary z rumianku, kwiatu lipy czy z czarnego bzu.
Dieta możliwie płynna, bogata w witaminy (warzywa, owoce, surówki); unikać należy potraw ostrych drażniących chorą błonę śluzową gardła.
Jedzenie czosnku – ma działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i odkażające.
Dla łagodzenia bólu głowy i obniżenia temperatury ciała, wskazane jest zażycie środków przeciwgorączkowych, przeciwbólowych i przeciwzapalnych: kwas acetylosalicylowy (np. Aspiryna, Polopiryna S ), paracetamol (np. Apap).
Witamina C, wapno, rutyna (Rutinoscorbin, Scorbolamid).
Środki o działaniu odkażającym i ściągającym dla łagodzenia bólu gardła (tabletki do ssania, np. Cholinex, Strepsils, Neoangin). Ponadto płyny do płukania gardła: rumianek, szałwia (gotowe preparaty w aptekach). Można przygotować, w braku ziół płyn – solankę, do płukania gardła (łyżeczka zwykłej soli kuchennej lub sody oczyszczonej rozpuszczonej w szklance ciepłej wody). Płyn do płukania powinien mieć taką samą temperaturę jak temperatura ciała. Gardło przepłukuje się 3 – 4 razy dziennie, niepotrzebne jest wielokrotne nabieranie płynu do płukania i trzymanie go długo w ustach. Podrażnia to błonę śluzową.
Błędem jest przyjmowanie antybiotyków bez zezwolenia lekarza. W infekcjach wirusowych są niepotrzebne (patrz niżej).

Nie należy bagatelizować z pozoru błahych infekcji i próbować „przechodzić” chorobę w nadziei, że minie. Należy pamiętać, że może dojść do nadkażenia bakteryjnego. Uszkodzona przez wirus śluzówka jest bardziej narażona na wniknięcie bakterii.

Leczenie wirusowej infekcji gardła jest objawowe, tzn. ma na celu łagodzenie objawów, nie ma natomiast w zasadzie farmakologicznej możliwości zlikwidowania przyczyny, czyli wirusa. Z wirusem organizm poradzi sobie sam, przy nieznacznej pomocy. Infekcja wirusowa gardła jest chorobą samoograniczającą się w czasie, wygasa sama. Doraźnie należy jednak łagodzić dolegliwości. Istnieją leki antywirusowe, jednak mają liczne działania niepożądane, wysoką cenę, i jest ich stosunkowo niewiele, znajdują zastosowanie w poważnych chorobach wirusowych.

Z jesienią przychodzi ochłodzenie. Nieodpowiednie ubranie i wyjście z rozgrzanego pomieszczenia na zewnątrz, spowodować może szybkie wychłodzenie organizmu. Najskuteczniejszą obroną dla organizmu przed utratą ciepła w takiej sytuacji jest skurcz naczyń krwionośnych, między innymi w błonie śluzowej gardła, nosa i oskrzeli. Błona śluzowa jest wówczas gorzej ukrwiona, a wiąże się z tym niedostateczny dostęp do tych okolic czynników obronnych organizmu, komórek i przeciwciał, które potrafią walczyć z wirusem. Wirusy lub bakterie mogą wtedy łatwo spowodować zachorowanie.

Do częstych infekcji górnych dróg oddechowych dochodzi również u osób z upośledzoną drożnością nosa (ze skrzywioną przegrodą nosa bądź polipami nosa). Taka osoba oddycha ustami. Nos oczyszcza, nawilża i ogrzewa wdychane powietrze. Oddychanie ustami niestety nie przygotowuje należycie powietrza do „wejścia” do organizmu. Nieoczyszczone, zimne powietrze wysusza błony śluzowe gardła, ułatwiając czynnikom zakaźnym spowodowanie infekcji.

Ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego (układ odpornościowy „uczy się” radzić sobie z intruzami przez całe życie) szczególnie narażone na chorobę są małe dzieci, najczęściej pomiędzy 4 – 7 rokiem życia.