Zwykle nie dochodzi do żadnych powikłań, związanych z krwotokiem z nosa. Jeżeli jednak krwawienie z nosa nie ustąpi po krótkim czasie, istnieje niebezpieczeństwo utraty większej ilości krwi.
Ponadto należy pamiętać o ustaleniu przyczyny krwawienia – może ono być „sygnałem alarmowym” poważnej choroby.
Lekarz zleca badania dodatkowe po zbadaniu pacjenta i przeprowadzeniu wywiadu (rozmowy z pacjentem). Badania, które mogą wyjaśnić przyczyny częstych krwawień z nosa, to przede wszystkim obejrzenie jamy nosowej we wziernikach przez laryngologa. Konieczny jest pomiar ciśnienia tętniczego krwi. W badaniach laboratoryjnych ocenia się morfologię krwi oraz sprawdza stan układu krzepnięcia. W niektórych przypadkach konieczne może się okazać wykonanie zdjęcia RTG czaszki, zatok przynosowych, a nawet tomografia komputerowa głowy.
W większości przypadków można samodzielnie zatrzymać krwawienie. Należy ostrożnie oczyścić nos, a następnie ucisnąć jego skrzydełka z zewnętrz przez około 3 minuty. Należy usiąść z głową pochyloną ku przodowi. Nie powinno się odchylać głowy ku tyłowi ani leżeć, aby krew przez gardło nie spływała do przewodu pokarmowego lub dróg oddechowych. Krew, która dostaje się do jamy ustnej należy odpluwać. Dodatkowo można stosować okłady z lodu na nasadę nosa i zimne okłady na kark. Jeśli ciśnienie tętnicze krwi jest wysokie należy je obniżyć (np. kaptopril w tabletce pod język – wg pouczenia lekarza!)
Jeśli krwawienie nie ustępuje, wówczas należy zgłosić się do lekarza. Lekarz dysponuje różnymi środkami, które mogą zahamować krwawienie, np. włożenie tamponu z waty lub gazy do otworu nosowego spowoduje ucisk i przerwie krwawienie, czasem konieczne jest „przypalenie” (kauteryzacja) krwawiących naczyń.
W przypadku często powtarzających się krwawień należy przeprowadzić bardziej szczegółowe badania, w celu ustalenia ich przyczyny i leczenia choroby podstawowej.
Jeśli krwawienia występują u osoby z nadciśnieniem tętniczym, wskazana jest regularna kontrola ciśnienia tętniczego i leczenie ściśle według zaleceń lekarza. Osoby z nawykiem dłubania w nosie powinny tego zaniechać. Osoby leczone lekami przeciwkrzepliwymi powinny przyjmować je ściśle według zaleceń lekarskich oraz dbać o regularną kontrolę układu krzepnięcia. Należy też dbać o dobre nawilżanie powietrza w pomieszczeniach, by błona śluzowa nosa nadmiernie nie wysychała – w razie potrzeby zwilżać suchą śluzówkę nosa odpowiednimi preparatami (fizjologiczny roztwór wody morskiej w sprayu). W czasie infekcji (kataru) nos należy wycierać delikatnie.
W przypadku urazu nosa, podrażnienia błony śluzowej nosa (np. poprzez wydmuchiwanie lub wycieranie nosa), czasem bez wyraźnej zewnętrznej przyczyny, dochodzi do krwawienia z nosa. Krew wypływa z jednego lub obu otworów nosowych, czasem też spływa do wewnątrz: przedostaje się poprzez nozdrza tylne do gardła i jamy ustnej, skąd może zostać wypluta lub połknięta.
Krwawienie z nosa to częsty problem, z jakim pacjenci zgłaszają się do lekarza. W zasadzie każdy kiedyś doświadczył krwawienia z nosa. Nos jest bogato unaczyniony. Otwory nosowe są wyścielone błoną śluzową, która zawiera wiele drobnych naczyń krwionośnych. Naczynia krwionośne leżą na podłożu chrzęstnym lub kostnym, w związku z tym nie mają dostatecznego miejsca do rozszerzenia, stosunkowo łatwo też ulegają uszkodzeniu.
Zazwyczaj ma miejsce krwawienie z tzw. splotu naczyniowego Kiesselbacha. Splot ten jest bardzo podatny na uszkodzenia i przy niewielkich nawet manipulacjach w obrębie jamy nosowej, czy też po prostu wskutek nadmiernego wysuszenia błony śluzowej nosa, krwawi.
Krwawienia zazwyczaj nie mają dużego nasilenia i zwykle też samoistnie ustępują. Częste i nasilone krwawienia mogą stanowić same w sobie zagrożenie dla zdrowia pacjenta, mogą stanowić też „sygnał alarmowy”, mówiący o istnieniu jakiejś poważnej choroby, będącej przyczyną krwawień. Stąd w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy zawsze zasięgnąć porady lekarza.
Oprócz ostrego nieżytu nosa, czyli kataru powodowanego przez wirusy (lub rzadziej bakterie), istnieją również choroby błony śluzowej nosa mające inne przyczyny i odmienne leczenie. Są to:
Ostry nieżyt nosa objawowy towarzyszący ostrym chorobom zakaźnym: grypie, odrze, ospie wietrznej. Leczy się objawowo (łagodzenie dolegliwości) i przede wszystkim leczy się chorobę podstawową.
Alergiczny nieżyt nosa występujący u ludzi uczulonych na niektóre substancje, np. pyłki traw. Nasila się okresowo (np. w przypadku kataru siennego – lato, pyłki traw, drzew) lub ma charakter całoroczny. Leczenie polega na znalezieniu czynnika uczulającego, wyeliminowaniu go, terapii odczulającej oraz podawaniu leków. Do leczenia kataru siennego doskonale nadają się leki przeciwobrzękowe, takie jak ksylometazolina oraz leki przeciwhistaminowe, jak cetyryzyna czy loratadyna.
Przewlekły nieżyt nosa to długotrwała choroba błon śluzowych spowodowana różnymi przyczynami: powtarzającymi się ostrymi nieżytami nosa, zapaleniami zatok przynosowych, stałym drażnieniem błon śluzowych przez substancje chemiczne (np. dymem nikotynowym), zaburzeniami hormonalnymi, niedoborami witaminowymi (np. witaminy A), a także nieprawidłową budową nosa ograniczającą jego drożność, skrzywieniem przegrody nosowej. Przewlekły nieżyt nosa może mieć charakter przerostowy (upośledzenie drożności, towarzyszą mu polipy nosowe powstałe w wyniku zmian zapalnych, występuje wydzielina śluzowa lub śluzowo-ropna) lub zanikowy (błona śluzowa coraz cieńsza, uczucie suchości w nosie, uczucie zatkania, występuje skłonność do krwawień z nosa, może także dojść z czasem do upośledzenia powonienia).
Antybiotyk jest zwykle niepotrzebny – nie działa na wirusy. Antybiotyki stosuje się w infekcjach bakteryjnych. Do infekcji wirusowej rzadko dołącza się nadkażenie bakteryjne (przedłużający się ropny katar). Ze względu na różne działania niepożądane nie należy lekkomyślnie włączać antybiotykoterapii, i trzeba upewnić się, że infekcja spowodowana jest przez bakterie. Decyzję o podjęciu leczenia antybiotykiem podejmuje lekarz.
Leczenie wirusowej infekcji jest objawowe, ma na celu łagodzenie objawów, nie ma natomiast w zasadzie farmakologicznej możliwości zlikwidowania przyczyny, czyli wirusa. Z wirusem organizm poradzi sobie sam, przy nieznacznej pomocy. Infekcja wirusowa jest chorobą samoograniczającą się w czasie, wygasa sama. Doraźnie należy jednak łagodzić dolegliwości.
Stan zapalny błon śluzowych nosa wywołujący katar zazwyczaj trwa 5 – 7 dni. Przebycie kataru nie daje żadnej odporności na kolejne zachorowanie, stąd nawracające infekcje.
Katar najczęściej ma łagodny przebieg, jednak może być groźny dla noworodków i niemowląt – utrudnia oddychanie, połykanie i ssanie oraz łatwo szerzy się przez trąbkę słuchową na uszy. U starszych dzieci i dorosłych katar nieleczony może przejść w stan przewlekły, być przyczyną zapalenia zatok przynosowych, uszu lub nawet zapalenia oskrzeli i płuc.
Podczas infekcji należałoby pozostać w domu i odizolować się od otoczenia, aby nikogo nie zarazić. Przy pojawieniu się pierwszych objawów infekcji, należy odpocząć, nie przemęczać organizmu, najlepiej położyć się do łóżka na dzień lub dwa. Wskazana jest kuracja napotna, czyli przyjmowanie dużej ilości ciepłych płynów, gorąca kąpiel lub prysznic, moczenie stóp w ciepłej wodzie. Należy pić herbatę z cytryną lub miodem, sok malinowy, napary z rumianku, kwiatu lipy czy z czarnego bzu.
Środki o działaniu odkażającym i ściągającym stosowane dla łagodzenia bólu gardła to tabletki do ssania, np. Cholinex, Strepsils, Neoangin oraz płyny do płukania gardła: rumianek, szałwia. Więcej informacji o leczeniu bólu gardła w poprzednim numerze gazety oraz na stronie internetowej www.zdrowie.flink.pl (na tej stronie zawarte również informacje dotyczące innych częstych chorób).
Dla łagodzenia bólu głowy i obniżenia temperatury ciała, wskazane jest zażycie środków przeciwgorączkowych, przeciwbólowych i przeciwzapalnych takich jak kwas acetylosalicylowy (np. Aspiryna, Polopiryna S) czy paracetamol (np. Apap). Osoby z wrażliwym żołądkiem, a zwłaszcza z chorobą wrzodową, powinny ograniczyć zażywanie Aspiryny, może ona uszkadzać błonę śluzową żołądka.
Stosuje się również zwiększone dawki witaminy C oraz rutynę i wapń (Rutinoscorbin, Scorbolamid, Calcium C). Łagodzą skutki kataru i skracają czas jego trwania, wzmacniając i uszczelniając osłabione ściany naczyń krwionośnych oraz utrudniając wirusom i bakteriom przedostawanie się do wnętrza komórki.
Powszechnie stosuje się krople do nosa zmniejszające przepuszczalność naczyń, obrzęk oraz ukrwienie błony śluzowej nosa (krople zawierające ksylometazolin). Niestety, krople do nosa obkurczające błony śluzowe odnoszą tylko chwilowy skutek. Należy unikać ich zbyt częstego stosowania (nie dłużej niż 3 dni), ponieważ wysuszają błonę śluzową.
Podrażniony i zaczerwieniony nos można smarować preparatami zawierającymi wazelinę lub maścią witaminową.
Skuteczne są również inhalacje z dostępnych w aptekach bez recepty preparatów zawierających olejki eteryczne (porada farmaceuty).
Podczas kataru ważne jest odpowiednie wydmuchiwanie nosa. Należy to robić często, używając jednorazowych chusteczek. Dobrze jest wydmuchiwać najpierw jedną, a potem drugą dziurkę nosa, gdyż jednoczesne dmuchanie z obydwu otworów może doprowadzić do przemieszczenia się wydzieliny przez trąbkę słuchową do ucha środkowego i zakażenia ucha.
Nie należy bagatelizować z pozoru błahych infekcji i próbować „przechodzić” chorobę w nadziei, że minie. Należy pamiętać, że może dojść do nadkażenia bakteryjnego. Uszkodzona przez wirus śluzówka jest bardziej narażona na wniknięcie bakterii.
Osoby ze skłonnością do zapadania na zapalenia ucha środkowego i zatok przynosowych powinny skorzystać z porady lekarza już przy pierwszych oznakach kataru, aby uniknąć rozprzestrzeniania się zakażenia.
Dominują infekcje wirusowe, jednak przy niewłaściwym postępowaniu leczniczym w infekcji wirusowej, dojść może do nadkażenia bakteryjnego. Infekcja bakteryjna może mieć również charakter pierwotny, to jest wystąpić bez poprzedzającej infekcji wirusowej. Objawy ogólne są przy zakażeniu bakteryjnym bardziej nasilone. Charakter wydzieliny z nosa jest różny: katar wirusowy uzewnętrznia się wyciekiem wydzieliny wodnisto – śluzowej, natomiast katar bakteryjny: śluzowo-ropnej.